لزوم تشکیل کمیته حقیقت یاب و ایجاد ساز و کار منطقه ای حل بحران به جای گروه مینسک

روز یکشنبه 22 تیرماه درگیری ها میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان بعد از حدود 4 سال توقف دوباره از سرگرفته و موجب مرگ 16 نفر از نظامیان هر دو طرف شد. ازسرگیری این درگیری ها غافلگیر کننده بوده و هنوز هم برغم گذشت 9 روز معلوم  نیست که دقیقا کدام یک از طرفین آغازگر درگیری ها بوده و لذا هریک با ارائه دلایلی دیگری را به از سرگیری درگیری متهم می کند. عرف رایج در روابط بین الملل این است که در چنین مواقعی هریک از طرف های درگیر و نهادها و سازمان های منطقه ای و بین المللی خواستار تشکیل و اعزام کمیته حقیقت یاب به منطقه درگیری می شوند اما تاکنون چنین درخواستی از سوی هیچ یک از طرف های درگیر و یا نهادها و سازمان های منطقه ای و بین المللی و یا طرف های میانجی درخواست نشده است و همین امر باعث می شود که هریک با ارائه دلایل خاص خود دیگری را به آغاز درگیری ها متهم کند که این خود بر شدت تنش ها می افزاید. از این رو به نظر می رسد تشکیل یک چنین کمیته ای برای کشف حقیقت لازم است و می تواند نقش بازدارندگی در برابر استمرار تنش ایجاد کند.
مهمترین مسئله مورد اختلاف دو کشور درباره قره باغ است و درگیری های گذشته نیز در این منطقه رخ داده بود اما درگیری اخیر در خارج از این منطقه و در منطقه " تووز" روی داده و این از این جهت می تواند هشدار دهنده باشد که دامنه درگیری های دو کشور با گذشت زمان ابعادی فراتر از قره باغ پیدا می کند. منطقه درگیری جدید به عبور خطوط لوله های جدید انرژی   آذربایجان به مقصد ترکیه و اروپا  نزدیک است که همین مسئله شائبه هایی را درباره نگرانی روسیه از راه اندازی این خطوط در جهت کاهش قدرت انحصاری آن ایجاد کرده است که البته همین امر دخالت فعال ترکیه در ماجرای اخیر و جانیداری صریح آن از جمهوری آذربایجان را نیز توجیه می کند. 
همچنین با توجه به اینکه پیش از این روسیه و ترکیه  در لیبی تضاد منافع پیدا کرده و رودر روی هم قرار گرفته بودند لذا این احتمال نیز مطرح شده است که گویا دست هایی درکار است که زمین درگیری این دو کشور را از لیبی به منطقه قفقاز بکشانند که این با توجه به واکنش روسیه و برگزاری رزمایش غافلگیر کننده آن در قفقاز قابل تامل است. 
آنچه بر این تامل می افزاید حقایقی  روشن درباره انتقال اطلاعات نظامی جمهوری  آذربایجان به ارمنستان از سوی رژیم صهیونیستی در ازای گشایش سفارت این کشور در فلسطین اشغالی است که تاکنون به دلیل ترس و نگرانی از مواضع کشورهای اسلامی درخصوص قره باغ با تاخیر افتاده است. این مسئله نشان می دهد که از سرگیری درگیری های اخیر  میان دو کشور آن هم در خارج از قره باغ دلایلی فرامنطقه ای دارد که این هوشیاری طرف های درگیری و همچنین تسریع فعالیت های منطقه ای برای جلوگیری از استمرار تنش های جدید را می طلبد. 
در گذشته سیاست قدرت های فرامنطقه ای عمدتا بر مدیریت بحران بجای حل بحران متمرکز بوده که این یکی از دلایل تطویل بحران قره باغ و اختلافات ارضی و مرزی ارمنستان و جمهوری آذربایجان بوده است و یکی از دلایل ناکامی گروه مینسک نیز به همین مسئله مربوط می شود. بر این اساس تشکیل یک سازوکار منطقه ای بجای گروه ناموفق و شکست خورده مینسک در کنار تشکیل گروه حقیقت یاب برای بررسی به موقع درگیری ها برای تثبیت آتش بس و یافتن راهی برای حل بحران لازم و ضروری است . 

------------------------------------
احمد کاظم زاده